Chuỗi Công Cụ Operational Excellence | #61: 6 Tàu, 8 Ngày, 1 Người Chết. Hormuz Bước Vào Tuần Đẫm Máu Nhất.
Chào mừng bạn đến với bài viết cuối tuần đặc biệt dành riêng cho phiên bản dành cho người đăng ký trả phí Loyal Fan.
Đây là bài viết số 61 trong Chuỗi bài viết về Bộ Công Cụ Operational Excellence.
Nội dung
Phần 1 – Thông tin chính thức
Phần 2 – Bối cảnh thị trường và ý nghĩa
Phần 3 – Phân tích qua lăng kính Operational Excellence
Phần 4 – Bài học cho Doanh nghiệp
Phần 5 – Kết luận
PHẦN 1: THÔNG TIN CHÍNH THỨC
Lúc 3 giờ sáng ngày 7 tháng 7, 2026, theo giờ địa phương vùng Vịnh, một quả đạn xuyên vào phần trên buồng máy của tàu chở khí hóa lỏng Al Rekayyat, khi con tàu đang di chuyển qua cửa eo biển Hormuz theo hành lang NCAGS (Naval Cooperation and Guidance for Shipping) do Hải quân Mỹ phối hợp điều phối. Al Rekayyat thuộc sở hữu và quản lý của Nakilat (tên đầy đủ: Qatar Gas Transport Company, mã chứng khoán QGTS trên sàn Qatar Exchange), một trong những đội tàu LNG lớn nhất thế giới với hơn 60 tàu chở khí hóa lỏng đang hoạt động. Tàu mang cờ Marshall Islands, đang chở đầy tải khí hóa lỏng trên hành trình từ cảng Ras Laffan (Qatar) đi qua eo biển Hormuz hướng ra Ấn Độ Dương. Quả đạn gây cháy buồng máy ngay lập tức, và thủy thủ đoàn buộc phải sơ tán toàn bộ vì nguy cơ nổ cực cao do tính chất dễ cháy của hàng hóa LNG trên tàu. Hãng tin hàng hải chuyên ngành gCaptain đưa tin tàu đang ở trạng thái “có nguy cơ nổ” (at risk of exploding) do hàng hóa LNG cực kỳ dễ cháy. Một tàu LNG đầy tải chứa lượng năng lượng tương đương hàng chục nghìn tấn TNT, nghĩa là nếu phát nổ giữa eo biển rộng chỉ 33 km, hậu quả sẽ là thảm họa không chỉ cho thủy thủ đoàn mà cho toàn bộ giao thông hàng hải trong khu vực. Qatar sau đó ra tuyên bố chính thức, khẳng định sẽ “giữ Iran hoàn toàn chịu trách nhiệm pháp lý” cho vụ tấn công và “mọi thiệt hại và hậu quả phát sinh.” Đây là lần đầu tiên một quốc gia xuất khẩu LNG hàng đầu thế giới công khai quy trách nhiệm trực tiếp cho Iran vì tấn công tàu chở hàng của mình.
Cùng đêm đó, siêu tàu dầu Wedyan mang cờ Saudi Arabia, thuộc loại VLCC (Very Large Crude Carrier, tàu chở dầu thô cỡ cực lớn với trọng tải trên 200.000 DWT), cũng bị bắn trúng khi rời eo biển Hormuz. Đài truyền hình nhà nước Iran tuyên bố tàu dầu bị nhắm bắn vì “cố đi qua tuyến đường Oman trong eo biển Hormuz với sự hỗ trợ của Hải quân Mỹ” và “đã phớt lờ nhiều lần cảnh báo” từ lực lượng hải quân IRGC. Tuyên bố này cho thấy IRGC coi bất kỳ tàu nào đi theo hành lang NCAGS do Mỹ điều phối đều là mục tiêu hợp pháp, bất kể quốc tịch hay loại hàng hóa. Chưa đầy 24 giờ sau, tàu thứ ba bị tấn công. Ba tàu thương mại bị bắn trong một đêm tại cùng một eo biển. Đây là đợt tấn công dữ dội nhất kể từ khi thỏa thuận ngừng bắn sơ bộ được ký kết giữa Mỹ và Iran vào ngày 17 tháng 6 (Bản ghi nhớ, viết tắt là MoU), chỉ ba tuần trước đó. Thỏa thuận MoU, vốn được ngành vận tải biển kỳ vọng sẽ hạ nhiệt tình hình tại Hormuz, trở thành tờ giấy vô giá trị chỉ trong 20 ngày.
Bốn ngày sau, ngày 11 tháng 7, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) tuyên bố đã phát động đợt không kích thứ ba nhắm vào các mục tiêu quân sự Iran dọc bờ biển phía nam, đáp trả loạt tấn công vào tàu thương mại. Mục tiêu bao gồm các trận địa tên lửa chống tàu, căn cứ xuồng cao tốc, và hệ thống radar ven biển của IRGC. Nhưng đòn trả đũa của Mỹ không ngăn được bước leo thang tiếp theo. Ngày 12 tháng 7, Hải quân IRGC (Islamic Revolutionary Guard Corps, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran) tuyên bố eo biển Hormuz “đã đóng” đối với mọi tàu thương mại, đồng thời tấn công tàu container M/V GFS Galaxy mang cờ Cyprus. GFS Galaxy là tàu container cỡ trung với 24 thủy thủ đoàn trên tàu. Quả đạn gây cháy buồng máy, buộc toàn bộ thủy thủ phải bỏ tàu trong đêm tối giữa eo biển. Mười thủy thủ người Ấn Độ được Hải quân Oman vớt từ xuồng cứu sinh trong chiến dịch tìm kiếm cứu nạn kéo dài nhiều giờ, nhưng một người mất tích: Heramb Karmarkar, 30 tuổi, kỹ sư hàng hải (marine engineer), không có mặt trong nhóm được cứu. Gia đình anh tại Maharashtra, Ấn Độ, nhận tin con trai mất tích trên biển. Iran tuyên bố tấn công vì tàu “đi theo tuyến đường trái phép bất chấp cảnh báo.”
CENTCOM đáp trả bằng đợt không kích thứ tư vào Iran. Ngày 13 tháng 7, Iran tuyên bố đã bắn trúng thêm 2 tàu dầu đang cố quá cảnh. Rồi ngày 14 tháng 7, bước leo thang đạt đỉnh: IRGC tấn công 3 tàu dầu chỉ trong buổi sáng. Tàu hóa chất Stolt Magnesium thuộc sở hữu hãng Stolt-Nielsen (Na Uy), một trong những hãng vận tải hóa chất lớn nhất thế giới, bị bắn lúc 00:40 tại vị trí cách 40 hải lý về phía đông bắc thị trấn Qalhat trên bờ biển Oman, ngoài eo biển Hormuz. Đạn gây cháy buồng máy nhưng thủy thủ đoàn an toàn. Hai tàu dầu thuộc sở hữu UAE (Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất), Mombasa B và Al Bahyah, bị tấn công bằng tên lửa hành trình (cruise missiles) ngay bên trong eo biển. Đây là lần đầu tiên trong cuộc khủng hoảng, IRGC sử dụng tên lửa hành trình thay vì đạn pháo hoặc tên lửa chống tàu tầm ngắn, cho thấy mức độ leo thang vũ khí đáng kể. Trên tàu Mombasa B, 1 thủy thủ Ấn Độ thiệt mạng và 8 người bị thương (6 người Ấn Độ, 2 người Ukraine). IRGC tuyên bố đã “đánh trúng và vô hiệu hóa các siêu tàu dầu vi phạm” đang đi vào “tuyến đường đã gài mìn.” Cũng trong ngày 14/07, sau hai ngày tìm kiếm, thi thể của Heramb Karmarkar được Hải quân Oman vớt lên từ vùng biển gần vị trí tàu GFS Galaxy bị tấn công. Báo BusinessToday (Ấn Độ) chạy dòng tít gây chấn động: “Thủy thủ Ấn Độ thứ hai thiệt mạng trong ba ngày.”
Cùng ngày 14/07, Tổng thống Donald Trump đăng trên Truth Social tuyên bố Mỹ sẽ trở thành “THE GUARDIAN OF THE HORMUZ STRAIT” và thu phí 20% trên toàn bộ hàng hóa đi qua eo biển, coi đây là “phí bảo vệ” do Mỹ cung cấp an ninh hàng hải. Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO, trụ sở tại London) lập tức tuyên bố đề xuất này bất hợp pháp theo Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển (UNCLOS 1982), vì eo biển Hormuz là eo biển quốc tế với quyền quá cảnh tự do cho mọi tàu thương mại. Ngành vận tải biển toàn cầu phản đối dữ dội. Chỉ trong 24 giờ (ngày 15/07), Trump rút lại đề xuất phí 20%, thay bằng cam kết đầu tư từ các quốc gia vùng Vịnh bao gồm Saudi Arabia và UAE. Ngày 15 tháng 7, Mỹ phát động thêm một đợt không kích lớn nhắm vào bờ biển phía nam Iran và các vị trí quân sự IRGC gần eo biển, trong khi IRGC tuyên bố đã tấn công trả đũa các cơ sở quân sự Mỹ trên toàn khu vực vùng Vịnh. Tổng cộng trong 8 ngày (7 đến 15/07): ít nhất 9 tàu thương mại bị tấn công trực tiếp, 2 thủy thủ thiệt mạng, 8 người bị thương, nhiều đợt không kích qua lại giữa Mỹ và Iran, và eo biển Hormuz chính thức trở thành vùng chiến sự hoạt động (active combat zone) trên mọi bản đồ hàng hải quốc tế, thay vì chỉ là vùng rủi ro cao (high-risk area) như trong 4 tháng trước đó kể từ ngày 28 tháng 2.