Chuỗi Công Cụ Operational Excellence | #59: Volkswagen Đóng 4 Nhà Máy, Cắt 100.000 Việc. Cuộc Tái Cấu Trúc Lớn Nhất 89 Năm.

Chào mừng bạn đến với bài viết cuối tuần đặc biệt dành riêng cho phiên bản dành cho người đăng ký trả phí Loyal Fan.

Đây là bài viết số 59 trong Chuỗi bài viết về Bộ Công Cụ Operational Excellence.

Nội dung

Phần 1 – Thông tin chính thức

Phần 2 – Bối cảnh thị trường và ý nghĩa

Phần 3 – Phân tích qua lăng kính Operational Excellence

Phần 4 – Bài học cho Doanh nghiệp

Phần 5 – Kết luận

PHẦN 1: THÔNG TIN CHÍNH THỨC

Ngày 26 tháng 6 năm 2026, hãng tin Reuters dẫn các tài liệu nội bộ tiết lộ rằng Volkswagen, tập đoàn ô tô lớn nhất châu Âu có trụ sở tại Wolfsburg, đang chuẩn bị cho đợt tái cấu trúc lớn nhất trong lịch sử 89 năm của mình. Theo kế hoạch, Volkswagen dự tính cắt tới 100.000 việc làm và chấm dứt sản xuất tại bốn nhà máy trên đất Đức trong những năm tới. Con số 100.000 tương đương khoảng 15% tổng lực lượng lao động của tập đoàn, vốn ở mức khoảng 657.400 nhân viên vào cuối quý 1 năm 2026, trong đó gần 43% làm việc tại Đức. Đây không phải là một đợt tinh giản thông thường; nếu được thông qua, nó sẽ là lần đầu tiên trong gần chín thập kỷ Volkswagen đóng cửa nhà máy ngay trên quê hương nước Đức.

Bốn cơ sở nằm trong danh sách dự kiến dừng sản xuất là các nhà máy Volkswagen tại Hanover, Zwickau, và Emden, cùng với nhà máy của thương hiệu Audi tại Neckarsulm. Bốn địa điểm này cộng lại sử dụng hơn 45.000 lao động. Kế hoạch mới thực chất nhân đôi quy mô cắt giảm 50.000 vị trí tại Đức mà ban lãnh đạo đã thỏa thuận với công đoàn trước đó cho lộ trình đến năm 2030. Song song với việc cắt giảm nhân sự và đóng nhà máy, Volkswagen còn dự kiến giảm khoảng 15% kế hoạch đầu tư, xuống còn hơn 130 tỷ euro (khoảng 148,2 tỷ đô la) trong năm năm tới. Nói cách khác, đây là một cuộc thu hẹp đồng thời trên cả ba trục: lao động, năng lực sản xuất, và vốn đầu tư.

Điều khiến câu chuyện trở nên nghiêm trọng là nguyên nhân đằng sau những con số đó, và chính ban lãnh đạo Volkswagen đã mô tả tổ hợp áp lực hiện tại là “không bền vững”. Áp lực thứ nhất đến từ Trung Quốc, thị trường đơn lẻ lớn nhất của hãng. Doanh số của Volkswagen tại Trung Quốc giảm khoảng 20%, nối dài một xu hướng suy giảm dài hạn: từ mức đỉnh khoảng 4 triệu xe năm 2017 xuống còn ước tính khoảng 2,5 triệu xe năm 2024. Từ vị thế hãng ô tô có thị phần cao nhất Trung Quốc, Volkswagen đang bị chính các đối thủ nội địa Trung Quốc giành lại thị phần bằng những mẫu xe điện ngày càng tinh vi nhưng rẻ hơn. Áp lực thứ hai đến từ thuế nhập khẩu của Mỹ, ước tính làm tăng thêm khoảng 4 tỷ euro chi phí mỗi năm. Áp lực thứ ba đến từ chính châu Âu: nhu cầu xe điện tại thị trường sân nhà đã hạ nhiệt đáng kể, trong khi các nhà sản xuất Trung Quốc mang những mẫu xe điện giá rẻ tràn sang đúng thị trường trọng yếu này của Volkswagen.

Về mặt tiến trình, kế hoạch mới không phải là một quyết định đã chốt mà là một đề xuất đang trên đường ra hội đồng. Một cuộc thảo luận chính thức được lên lịch vào ngày 9 tháng 7, khi vấn đề được đưa ra trước hội đồng giám sát của Volkswagen. Đây là một chi tiết quan trọng, bởi trong mô hình quản trị doanh nghiệp Đức, hội đồng giám sát có sự tham gia của đại diện người lao động, và mọi quyết định đóng cửa nhà máy đều phải vượt qua một quá trình thương lượng gay gắt chứ không thể áp đặt từ trên xuống.

Chính vì vậy, phản ứng của công đoàn đến gần như ngay lập tức và hết sức quyết liệt. Hội đồng Người lao động (Works Council) và công đoàn IG Metall, một trong những công đoàn quyền lực nhất nước Đức, tuyên bố sẽ “ngăn chặn bằng mọi giá” nếu kế hoạch được đẩy tới. Trưởng đoàn đàm phán của IG Metall, ông Thorsten Groeger, cáo buộc ban lãnh đạo trình ra một “kế hoạch vô trách nhiệm làm rung chuyển chính nền móng của Volkswagen”, đe dọa nghiêm trọng việc làm và các địa điểm sản xuất. IG Metall quy phần lớn khó khăn của hãng cho sự yếu kém trong quản lý chứ không phải cho người lao động.

Để hiểu đúng tầm vóc, cần nhớ rằng đây không phải là lần đầu Volkswagen thử đi con đường này. Vào cuối năm 2024, dưới thời Tổng giám đốc Oliver Blume, ban lãnh đạo đã lần đầu tiên trong lịch sử cân nhắc đóng cửa “ít nhất ba nhà máy” tại Đức. Nỗ lực đó đã vấp phải sự phản kháng dữ dội của công đoàn, châm ngòi cho các cuộc đình công và một cuộc giằng co kéo dài với IG Metall cùng Hội đồng Người lao động, buộc ban lãnh đạo phải lùi bước và chấp nhận một thỏa thuận cắt giảm nhẹ nhàng hơn. Kế hoạch tháng 6 năm 2026, do đó, là lần trở lại lần thứ hai với quy mô lớn hơn nhiều, sau khi hai năm trôi qua mà các áp lực cơ cấu, thay vì dịu đi, lại càng nặng nề thêm.

Tổng hòa lại, thông tin cốt lõi không nằm ở một con số giật gân đơn lẻ, dù 100.000 việc làm là con số khổng lồ theo bất kỳ thước đo nào. Nó nằm ở chỗ một biểu tượng của nền công nghiệp Đức, và của cả mô hình sản xuất chế tạo quy mô lớn ở phương Tây, đang buộc phải thừa nhận rằng năng lực sản xuất mà họ đã xây dựng qua nhiều thập kỷ giờ đây lớn hơn hẳn nhu cầu thực mà thị trường còn có thể hấp thụ. Đây chính là điều mà giới vận hành gọi là dư thừa năng lực cấu trúc (structural overcapacity), và nó là một trong những bài toán khó và tốn kém nhất mà bất kỳ doanh nghiệp sản xuất nào cũng có thể phải đối mặt. Một sự kiện như vậy không thể được phân tích thỏa đáng chỉ bằng cảm xúc về những việc làm bị mất; nó đòi hỏi những công cụ vận hành có hệ thống để hiểu vì sao khủng hoảng xảy ra, và đâu là con đường thoát ra ít tổn thất nhất.