Chuỗi Công Cụ Operational Excellence | #49: Amazon Bắt 30,000 Người Dạy AI Thay Thế Mình Trước Khi Ra Đi.
Chào mừng bạn đến với bài viết cuối tuần đặc biệt dành riêng cho phiên bản dành cho người đăng ký trả phí Loyal Fan.
Đây là bài viết số 49 trong Chuỗi bài viết về Bộ Công Cụ Operational Excellence.
Nội dung
Phần 1 – Thông tin chính thức
Phần 2 – Bối cảnh thị trường và ý nghĩa
Phần 3 – Phân tích qua lăng kính Operational Excellence
Phần 4 – Bài học cho Doanh nghiệp
Phần 5 – Kết luận
PHẦN 1: THÔNG TIN CHÍNH THỨC
Ngày 28 tháng 1 năm 2026, Beth Galetti — Phó Chủ tịch Cấp cao phụ trách Trải nghiệm và Công nghệ Nhân sự (People Experience and Technology) tại Amazon — gửi memo nội bộ thông báo sa thải 16,000 nhân viên doanh nghiệp trên toàn cầu, đánh dấu đợt cắt giảm lực lượng lao động lớn nhất trong lịch sử 30 năm của công ty. Nhưng đây không phải là khởi đầu mà là giai đoạn hai của một chương trình tái cấu trúc bắt đầu từ tháng 10 năm 2025, khi Amazon đã cắt giảm 14,000 nhân sự doanh nghiệp trong đợt đầu tiên. Tổng cộng trong vòng ba tháng, từ tháng 10/2025 đến tháng 1/2026, Amazon loại bỏ khoảng 30,000 vị trí doanh nghiệp — tương đương gần 10% toàn bộ lực lượng lao động văn phòng của tập đoàn. Các bộ phận bị ảnh hưởng nặng nhất bao gồm Amazon Web Services (điện toán đám mây), Prime Video (giải trí), People Experience and Technology (nhân sự), và vận hành bán lẻ cốt lõi (core retail operations). Đáng chú ý, các vị trí bị loại bỏ không chỉ giới hạn ở các vai trò hành chính mà mở rộng sang các chức năng kỹ thuật quan trọng — nhân viên hỗ trợ dịch vụ đám mây, nền tảng phân tích, và công cụ giao hàng khách hàng đều nằm trong danh sách.
CEO Andy Jassy đã chuẩn bị mặt bằng tư tưởng cho đợt sa thải này từ nhiều tháng trước thông qua một loạt memo nội bộ ngày càng thẳng thắn về vai trò của AI trong việc thay thế lao động con người. Vào tháng 6 năm 2025, Jassy gửi memo cho toàn bộ nhân viên với tuyên bố được trích dẫn rộng rãi: “As we roll out more Generative AI and agents, it should change the way our work is done. We will need fewer people doing some of the jobs that are being done today, and more people doing other types of jobs” (Khi chúng tôi triển khai thêm AI tạo sinh và các agent, điều đó sẽ thay đổi cách chúng ta làm việc. Chúng tôi sẽ cần ít người hơn cho một số công việc đang được thực hiện hiện tại, và nhiều người hơn cho các loại công việc khác). Ông nói thêm rằng “trong vài năm tới, chúng tôi kỳ vọng điều này sẽ giảm tổng lực lượng lao động doanh nghiệp.” Đến tháng 1/2026, khi đợt 16,000 được công bố, Jassy leo thang ngôn ngữ: “Many of these agents have yet to be built, but make no mistake, they’re coming, and coming fast” (Nhiều agent này chưa được xây dựng, nhưng đừng nhầm lẫn, chúng đang đến, và đến rất nhanh). Ông đóng khung cuộc tái cấu trúc không phải là cắt giảm chi phí mà là chuyển đổi văn hóa — “reducing layers, increasing ownership, and removing bureaucracy” (giảm tầng quản lý, tăng quyền sở hữu, và loại bỏ bộ máy quan liêu) — với tầm nhìn biến Amazon thành “the world’s biggest startup” (công ty khởi nghiệp lớn nhất thế giới).
Nhưng điều khiến đợt sa thải của Amazon trở thành sự kiện chưa có tiền lệ trong lịch sử doanh nghiệp hiện đại không phải là quy mô 30,000 người — mà là cách Amazon yêu cầu nhân viên sắp ra đi “đào tạo” AI thay thế chính mình trước khi rời đi. Theo nhiều nguồn nội bộ được báo chí trích dẫn — mặc dù Amazon chưa xác nhận hoặc phủ nhận công khai — nhân viên thuộc diện sa thải phải tham gia các buổi “knowledge transfer sessions” (phiên chuyển giao kiến thức), trong đó họ được yêu cầu ghi hình và mô tả chi tiết quy trình ra quyết định, quy trình sáng tạo, và phương pháp làm việc hàng ngày của mình. Các bản ghi hình này, cùng với prompt libraries (thư viện câu lệnh) được tạo ra trong quá trình chuyển giao, sau đó được đưa trực tiếp vào bộ dữ liệu đào tạo để tinh chỉnh các AI agents sẽ đảm nhận công việc mà họ từng thực hiện. Theo các báo cáo, nhiều nhân viên ban đầu tin rằng họ đang tham gia một quy trình chuyển giao tiêu chuẩn — giúp đồng nghiệp tiếp nhận công việc — mà không nhận ra rằng “đồng nghiệp tiếp nhận” không phải là con người mà là thuật toán. Toàn bộ các nhóm kỹ thuật được cho là đã bị thay thế bởi automated workflows (quy trình tự động) vận hành trên nền tảng Claude Sonnet của Anthropic, trong đó các cụm nhỏ kỹ sư cấp cao sử dụng mô hình AI tiên tiến để quản lý khối lượng công việc mà trước đây đòi hỏi hàng chục nhân viên.
Trường hợp minh họa rõ ràng nhất cho mô hình “dạy AI rồi ra đi” là bộ phận Alexa — từng là biểu tượng đổi mới phần cứng của Amazon. Theo các nguồn nội bộ, bộ phận Alexa bị “hollowed out” (rút ruột) từ hơn 847 kỹ sư xuống chỉ còn 23 người — một mức giảm 97% mà nếu được xác nhận sẽ là một trong những đợt thu hẹp bộ phận kỹ thuật lớn nhất trong lịch sử ngành công nghệ. Phát triển phần cứng được chuyển sang một nhóm 31 nhà thầu tại Bangalore, Ấn Độ, sử dụng yoàn toàn AI coding assistants để duy trì hoạt động với chi phí chỉ bằng một phần nhỏ so với trước đây. Mô hình mới này — mà các nhà phân tích gọi là “efficiency matrix” — ưu tiên năng suất được AI khuếch đại (AI-augmented productivity) thay vì số lượng nhân sự truyền thống: trong các bộ phận như AWS, toàn bộ phòng ban được cho là đang được hợp nhất, với các nhóm nhỏ kỹ sư cấp cao sử dụng AI để quản lý khối lượng công việc từng cần hàng chục người.
Về mặt hỗ trợ nhân viên bị ảnh hưởng, Amazon cung cấp gói gồm 90 ngày lương và phúc lợi đầy đủ trong thời gian chuyển tiếp, cho phép nhân viên nộp đơn vào các vị trí nội bộ khác. Những ai không tìm được hoặc không theo đuổi vị trí mới sẽ nhận gói trợ cấp thôi việc (severance package), bảo hiểm y tế tiếp tục, và dịch vụ hỗ trợ tìm việc (outplacement services). Tuy nhiên, cần lưu ý rằng các báo cáo về đợt cắt giảm thứ ba — thêm 14,000 người vào quý 2/2026 — vẫn chưa được xác nhận chính thức. Người phát ngôn Amazon gọi các báo cáo này là “false and not based in fact” (sai sự thật và không dựa trên thực tế), mặc dù nhiều nguồn nội bộ tiếp tục xác nhận rằng tài liệu lưu hành trong ban lãnh đạo cấp cao chỉ về hướng cắt giảm thêm. Bất kể con số cuối cùng là bao nhiêu, điều không thể phủ nhận là Amazon — với tầm nhìn của Jassy về “agentic workflows” và lực lượng lao động “fewer people, more agents” — đang thiết lập một mô hình vận hành mới mà trong đó ranh giới giữa chuyển giao kiến thức và tự xóa bỏ vị trí trở nên gần như không thể phân biệt.