Chuỗi Công Cụ Operational Excellence | #48: 30 Ngày, 1 CEO Mới, 1,000 Người Ra Đi: Josh D'Amaro Vẽ Lại Bản Đồ Vận Hành Disney Ngay Trong Tháng Đầu Tiên.
Chào mừng bạn đến với bài viết cuối tuần đặc biệt dành riêng cho phiên bản dành cho người đăng ký trả phí Loyal Fan.
Đây là bài viết số 48 trong Chuỗi bài viết về Bộ Công Cụ Operational Excellence.
Nội dung
Phần 1 – Thông tin chính thức
Phần 2 – Bối cảnh thị trường và ý nghĩa
Phần 3 – Phân tích qua lăng kính Operational Excellence
Phần 4 – Bài học cho Doanh nghiệp
Phần 5 – Kết luận
PHẦN 1: THÔNG TIN CHÍNH THỨC
Sáng ngày 14 tháng 4 năm 2026, Josh D’Amaro — tân CEO của The Walt Disney Company, mới chính thức nhậm chức từ ngày 18 tháng 3 — gửi một bản memo nội bộ tới toàn thể nhân viên xác nhận quyết định cắt giảm khoảng 1,000 vị trí trên toàn bộ đế chế giải trí của Disney. Bản memo, được Variety trích dẫn nguyên văn với câu mở đầu “I know this is hard” (Tôi biết điều này rất khó khăn), đánh dấu quyết định nhân sự lớn đầu tiên dưới thời D’Amaro và đến chỉ 27 ngày sau khi ông chính thức ngồi vào ghế CEO — một tốc độ ra quyết định nhanh đến mức bất thường trong lịch sử chuyển giao lãnh đạo tại các tập đoàn giải trí quy mô toàn cầu, và tốc độ này tự nó đã là một tín hiệu vận hành đáng được phân tích.
Josh D’Amaro không phải là một gương mặt xa lạ với Disney. Sinh ngày 10 tháng 2 năm 1971 tại Medfield, Massachusetts, ông theo học điêu khắc tại Skidmore College trước khi chuyển sang Georgetown University và tốt nghiệp cử nhân Quản trị Kinh doanh năm 1993. Sau một thời gian ngắn tại Gillette Company ở Boston, D’Amaro gia nhập Disney năm 1998 và đã gắn bó suốt 27 năm — gần như toàn bộ sự nghiệp. Con đường thăng tiến của ông hoàn toàn đi lên từ mảng Experiences (công viên giải trí, khu nghỉ dưỡng, trải nghiệm khách hàng): Giám đốc Disneyland (2018–2019), Giám đốc Walt Disney World (2019–2020), rồi Chủ tịch Disney Experiences từ tháng 5/2020 — vị trí mà ông kế nhiệm chính Bob Chapek ngay giữa đại dịch COVID-19, khi toàn bộ hệ thống công viên Disney đóng cửa và doanh thu mảng này gần như bằng zero. Ngày 3 tháng 2 năm 2026, Hội đồng quản trị Disney công bố D’Amaro sẽ kế nhiệm Bob Iger từ ngày 18/3, sau cuộc cạnh tranh nội bộ với Dana Walden — người phụ trách mảng TV và streaming, sau đó được bổ nhiệm làm President kiêm Chief Creative Officer. Bob Iger tiếp tục ở lại với vai trò cố vấn cấp cao và thành viên Hội đồng quản trị cho đến khi hợp đồng kết thúc vào cuối năm 2026.
Bối cảnh này rất quan trọng để hiểu tại sao quyết định layoff đến nhanh và mạnh đến vậy: D’Amaro là CEO đầu tiên trong lịch sử hiện đại của Disney không đi lên từ mảng nội dung (content/creative) mà đi lên từ mảng vận hành trải nghiệm (operations/experiences) — và tư duy vận hành đó thể hiện rõ ràng trong cách ông tiếp cận tái cấu trúc. Trong memo, D’Amaro viết: “Given the fast-moving pace of our industries, this requires us to constantly assess how to foster a more agile and technologically-enabled workforce to meet tomorrow’s needs” — một ngôn ngữ đặc trưng của tư duy operational agility chứ không phải tư duy creative leadership truyền thống mà Disney quen thuộc dưới thời Iger.
Về phạm vi cắt giảm, đợt layoff này trải rộng trên gần như toàn bộ các division lớn của Disney chứ không giới hạn ở một mảng duy nhất. Marvel Studios và Marvel Entertainment chịu ảnh hưởng nặng nề nhất, với khoảng 7–8% tổng nhân sự Marvel bị cắt — bao gồm nhân viên cả tại Burbank (California) và New York, trải rộng qua các mảng phim, truyền hình, comics, franchise, tài chính và pháp lý. Đặc biệt đau đớn là việc gần như toàn bộ đội ngũ Visual Development của Marvel Studios bị giải thể — đây là đội ngũ từng đoạt giải Oscar, chịu trách nhiệm thiết kế hình ảnh và concept art cho toàn bộ Marvel Cinematic Universe suốt hơn một thập kỷ, với nhiều thành viên đã gắn bó 10 năm trở lên. Chỉ còn một nhóm rất nhỏ (skeleton crew) nhân viên toàn thời gian được giữ lại, phần còn lại sẽ được chuyển sang mô hình thuê ngoài theo dự án (outside contractors). Lý do được công bố là Disney đã quyết định giảm số lượng phim Marvel Studios sản xuất mỗi năm, do đó không còn cần duy trì đội ngũ creative nội bộ quy mô lớn. Các mảng TV divisions, ESPN, product & technology và corporate functions cũng bị ảnh hưởng nhưng ở mức độ thấp hơn Marvel.
Tuy nhiên, yếu tố cấu trúc quan trọng nhất của đợt layoff này không nằm ở con số 1,000 vị trí — mà nằm ở cuộc tái cấu trúc marketing toàn doanh nghiệp diễn ra đồng thời. Từ tháng 1/2026, Disney đã công bố kế hoạch hợp nhất toàn bộ bộ máy marketing phân tán — vốn trước đây mỗi division (phim, TV, streaming, ESPN, công viên) đều có team marketing riêng, ngân sách riêng, chiến lược riêng — vào một enterprise marketing division thống nhất đặt dưới quyền Asad Ayaz, Chief Marketing and Brand Officer. Đợt layoff ngày 14/4 chính là bước thực thi của kế hoạch hợp nhất đó: loại bỏ các vị trí marketing trùng lặp giữa các division, giải thể các team publicity riêng lẻ (bao gồm cả một số lieutenants trực tiếp của Ayaz), và tái tổ chức toàn bộ quy trình marketing từ “nhiều team nhỏ phục vụ nhiều division” sang “một cỗ máy marketing tập trung phục vụ toàn bộ Disney”. Đây không phải là cost cutting đơn thuần — đây là organizational architecture redesign ở quy mô toàn tập đoàn, và nó phản ánh một triết lý vận hành rất rõ ràng: hiệu quả đến từ sự thống nhất, không phải từ sự phân tán.
Phản ứng từ bên ngoài chia thành hai luồng đối lập rõ rệt. Giới đầu tư và analyst hoan nghênh quyết định, đọc nó như tín hiệu rằng D’Amaro nghiêm túc về operational discipline và sẽ không lặp lại giai đoạn chi tiêu mở rộng thiếu kiểm soát của Disney trong những năm 2019–2022. Nhưng giới sáng tạo — đặc biệt trong cộng đồng animation và visual arts — phẫn nộ trước việc giải thể đội Visual Development của Marvel, coi đây là dấu hiệu Disney đang hy sinh năng lực sáng tạo dài hạn cho hiệu quả tài chính ngắn hạn, và đặt câu hỏi liệu mô hình “thuê ngoài theo dự án” có thể tạo ra chất lượng hình ảnh tương đương với một đội ngũ nội bộ gắn bó và hiểu sâu DNA thương hiệu Marvel sau hơn 10 năm. Đây là câu hỏi vận hành sâu sắc mà chúng ta sẽ phân tích kỹ hơn trong các phần tiếp theo: ranh giới giữa “tái cấu trúc tạo giá trị” và “cắt giảm phá hủy giá trị” nằm ở đâu, và CEO mới của Disney đang đứng bên nào của ranh giới đó.